بحران آب در سایۀ کشاورزی ‎افزایی و کشاورزی ‎زدایی کشور: تشریح ارتباط بحران آب در بخش کشاورزی و وابستگی به نفت در کشور

نویسندگان

1 دکتری انسان شناسی

2 استاد گروه انسان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران

چکیده

افزایش سطح اراضی و آبی‎شدن آن‌ها پس از انقلاب، موجب اضافه­برداشت شدید آب برای مصارف کشاورزی شده است. درحال­حاضر بیش از نود درصد آب کشور، در حوزۀ زراعت استفاده می‎شود که حجم بسیار بالایی از آن به­علت استفاده از روش‎های غیراستاندارد تلف می‎شود. گسترۀ به‌کارگیری آبیاری تحت­‏فشار که موجب بهره‎وری و راندمان بالای آب می‏شود، حدود 5 درصد است. ما در این مقاله در پی پاسخگویی به این پرسشیم که چرا به‌منظور بهبود وضعیت راندمان آب در کشاورزی اقدامی فراگیر صورت نمی‎گیرد؟ نتایج این پژوهش نشان می‏دهد که باوجود برخی موانع حقوقی، فنّاورانه، مدیریتی و توپوگرافیک در پیاده‎سازی روش‎های نوین، عامل اصلی عدم­توجه به صرفه‏جویی در مصرف آب کشاورزی، وابستگی به اقتصاد نفتی است که از یک‌سو سبب انتقال نیروی کار و سرمایه به‌سوی پدیده‎های غیرتجاری شده و از سوی دیگر، چشم‎داشت از دیگر بخش‎ها برای خلق ارزش‌افزوده را از بین برده است. بنابراین، دولت از یک­سو با افزایش سطح اراضی و آبی‏سازی آن‌ها، زمینه را برای اشتغال‏زایی غیرپایدار متأثر از سیاست‎های پوپولیستی و پیگیری گفتمان خودکفایی فراهم آورده (کشاورزی‎افزایی) و ازسوی­دیگر، با وهم فراوانی ملهم از درآمدهای نفتی، این بخش را با اراضی آبی‏شده به­حال خود واگذاشته است (کشاورزی‎زدایی).

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Iran's Water Crisis in relation to the Country's Agriculturization and De-agriculturalization: Explaining the Relationship between Water Crisis in Agriculture Sector and Country's Oil Dependency

نویسندگان [English]

  • Rasoul Mohsenzadeh 1
  • Nasser Fakouhi 2
1 PhD in Anthropology, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Professor of Anthropology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran
چکیده [English]

The increase in level of lands and being filled with water after the Islamic revolution resulted in high degree of water usage for farming. At present, more than 90 percent of country's water resources are being used in agriculture, the great amount of which is being wasted due to non-standard methods. The pressurized irrigation domain which leads to high water efficiency is 5 percent. In this paper we intend to find an answer to why no measure is being taken for water efficiency in farming. The results of this study show that the main cause for not taking water saving into consideration in farming, apart from legal, managerial and topographic barriers for implementing new methods, is dependency on oil economy; which on one hand causes the workforce and fund to move toward non-commercial phenomena and on the other, has spoiled expectations from other sectors to create surplus value. Therefore, the government, through increasing the level of lands and watering them, provides the ground for unstable employment caused by populist policies and following self-sufficient provided conversations (agriculturization) and on the contrary abandons the watered lands by excessive delusion caused by oil revenues (de-agriculturization).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Land
  • Water Crisis
  • Agriculture
  • Agriculturization
  • Oil
احسانی، مهرزاد.و خالدی، هومن (1382). بهره‌وری آب کشاورزی. کمیته ملی آبیاری و زه‎کشی ایران.

انصاری، حسین، میرلطفی، مجید. و و فرشی، علی اصغر (1385). تأثیر کم‌آبیاری بر عملکرد و کارایی مصرف آب ذرت زودرس، مجله علوم خاک و آب 20(2): 47-57.

اوکازاکی، شوکو (1365). قحطی بزرگ ‌سال 1288 در ایران. ترجمه هاشم رجب‎زاده، آینده، س 12-شماره 1-3.

آبراهامیان، یروند (1397). ایران بین دو انقلاب، درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران معاصر. ترجمه احمد گل محمدی و محمدابراهیم فتاحی ولیلایی، تهران: نشر نی.

آمارنامه کشاورزی  (1395-1394). جلد دوم: معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت جهاد کشاورزی.

آمارنامه کشاورزی (1395). ج سوم: محصولات کشاورزی، ج سوم. معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی مرکز فناوری و اطلاعات و ارتباطات.

بختیاری، صادق و حقی،زهرا(1380) بررسی آثار افزایش درآمدهای نفتی بر بخش کشاورزی مورد : بیماری هلندی در اقتصادی ایران، مجله اقتصاد کشاورزی و توسعه 1380 شماره 35

بیات، آصف (1379) سیاست‌های خیابانی. ترجمه اسدالله نبوی چاشمی، تهران: نشر شیرازه.

بیژنی، مرتضی و مریدی، علی و مجدزاده طباطبایی، محمدرضا (1395). بررسی تأثیرات کف‎شکنی چاه‎ها بر پتانسیل برداشت از آبخوان با استفاده از مدل ریاضی. مجله تحقیقات منابع آب ایران، دوره 12.  شماره 4. شم